Historia szkoły

“Wsłuchani w szum drzew
Lasku Wolskiego
staramy się uczyć szacunku do przeszłości,
wartościowego życia tu i teraz
oraz umiejętności niezbędnych,
by zmierzyć się z przyszłością."
 
 
Na początku był... wójt, czyli krótka historia Szkoły Podstawowej nr 72
 
Historia szkoły powstała na podstawie założonej w 1880 roku przez pierwszego nauczyciela, Antoniego Lacha, kroniki, zredagowanej w 1970 roku monografii szkoły oraz innych materiałów źródłowych.    
Jeśli interesują Państwa początki krakowskiego szkolnictwa, zapraszamy do lektury:
 
Był rok 1870. Wola Justowska nie miała własnej szkoły. Dzieci posyłano na naukę do odległych przysiółków Półwsia   Zwierzynieckiego. Droga była tak daleka i trudna do przebycia (zwłaszcza wiosną i jesienią), że zaledwie kilkoro dzieci mogło zdobywać wiedzę.
 
Sytuacja ta bardzo martwiła ówczesnego wójta Woli Justowskiej - Macieja Waligórę, który choć sam uczył własne dzieci i dzieci sąsiadów, zdawał sobie jednak sprawę, że taka edukacja jest niewystarczająca. Zwrócił się więc z prośbą o pomoc w stworzeniu prawdziwej szkoły do Ignacego Żółtowskiego, miłośnika ludu i oświaty, doradcy w sprawach nauki księżnej Marceliny Czartoryskiej, której rodzina nabyła niedawno dobra na Woli Justowskiej. Ignacy Żółtowski prośbę wójta poparł i sam zajął się znalezieniem nauczyciela. Maciej Waligóra zaś wynajął na pomieszczenie szkolne izbę u gospodarza Józefa Kuli, mieszkającego na Woli w domu nr 7.
 
3 listopada 1870 roku zawarto umowę pomiędzy Antonim Lachem, Maciejem Waligórą a Ignacym Żółtowskim, na mocy której Antoni Lach przyjął na siebie obowiązek nauczania dzieci ze wsi Wola Justowska.Po podpisaniu umowy nauczyciel zajął się spisywaniem dzieci, które miały do szkoły uczęszczać oraz przygotowaniem izby szkolnej, Ignacy Żółtowski sfinansował pierwsze pomoce naukowe (tablicę, książkę Tempskiego, abecadło ruchome, liczydło itp.), a Maciej Waligóra gromadził stoły i ławki. Rodzina Czartoryskich dostarczyła drewno na opał oraz ofiarowała we dworze mieszkanie dla nauczyciela.
 
Szkoła ruszyła. Nauka odbywała się dwa razy dziennie: od 8 do 11 przed południem    i od 13 do 16 po południu. Na zajęcia uczęszczało 45 dzieci (19 dziewczynek i 26 chłopców) w wieku od 7 do 11 lat.Pierwszy rok szkolny był okresem próbnym - o otwarciu szkoły na stałe miał zadecydować oglądany przez władze oświatowe popis (egzamin publiczny) dzieci po kilkumiesięcznej nauce. Próba wypadła pomyślnie. Po dwóch popisach (pierwszy odbył się w marcu, a drugi w czerwcu), 18 lipca 1871 roku, Rada Gminna podjęła uchwałę, na mocy której trzyklasowa szkoła ludowa w Woli Justowskiej została otwarta. Decyzję Rady Gminnej zatwierdziła 1 października 1871 roku Wysoka Rada Szkolna Krajowa, która w Galicji pełniła funkcję dzisiejszego Ministerstwa Edukacji. Pod koniec roku szkolnego 1871/72 przeniesiono zajęcia z niezbyt dużej i ciemnej izby gospodarza Kuli do domu pod numerem 25.
 
2 maja 1873 roku CK Krajowa Rada Szkolna uznała pospolitą szkołę na Woli za etatową.Ze względu na stale rosnącą liczbę uczniów 10 maja 1875 roku Rada Gminy podjęła decyzję o wybudowaniu dla szkoły specjalnego budynku.
 
18 września 1875 roku odwiedził szkołę, bawiący w Krakowie, znakomity poeta Teofil Lenartowicz. Wydarzenie to było tak wielkim przeżyciem dla dzieci i samego poety (Lenartowicz, wzruszony miłym przyjęciem, podarował szkole “Lirenkę” z podpisem własnym oraz przysłał wydany rok później w czterech tomach wybór własnych poezji), że po wielu latach, 29 grudnia 1927 roku, Kuratorium Okręgu Szkolnego Krakowskiego nadało Publicznej Szkole Powszechnej w Woli Justowskiej nazwę: im. Teofila Lenartowicza.
 
            Rok szkolny 1877/78 rozpoczęto już w nowo zbudowanej szkole. Co prawda parterowy budynek posiadał zaledwie jedną izbę lekcyjną (i mieszkanie nauczyciela), jednak najważniejszy był fakt, że szkoła miała nareszcie własne lokum. Uroczyste poświęcenie budynku szkolnego (dzisiejszy klub “Wola” przy ul. Królowej Jadwigi nr 215) odbyło się 24 października 1877 roku. W następnych latach zatrudniano nowych nauczycieli, rozbudowywano ogród szkolny, dzielono pomieszczenia, bo stale zwiększała się liczba uczniów. W 1913 roku zmarł pierwszy nauczyciel i dyrektor szkoły - Antoni Lach.
 
W czasie pierwszej wojny światowej część budynku szkolnego zajęły wojska austriackie. Po ich wycofaniu wkroczyły wojska węgierskie, które zajęły cały budynek szkolny i w znacznym stopniu go zdewastowały. Mimo powyższych trudności oraz faktu, że na skutek częstych poborów do wojska dzieci musiały wykonywać wiele prac domowych za ojców, więc nie miały czasu na naukę, nie przerwano zajęć. Po wyjściu wojsk budynek odczyszczono, odmalowano i przeznaczono do celów szkolnych. Pierwsze świadectwo z orłem polskim uczniowie otrzymali w 1919 roku.
 
W latach międzywojennych założono bibliotekę szkolną (1928r.) oraz uruchomiono elektryczność (31 października 1930r.). 1 lipca 1936 roku odwiedził szkołę metropolita krakowski kardynał Adam Sapieha. W 1938 roku, w darze od  rodziny Szyszko - Bohuszów, szkoła otrzymała popiersie Teofila Lenartowicza dłuta Mieczysława Zawieyskiego. Znajduje się ono w szkole do dziś.
 
Następny rok szkolny rozpoczął się już w warunkach drugiej wojny światowej. Mimo stałych utrudnień ze strony władz niemieckich udało się zachować ciągłość nauki. W 1941 roku Wola Justowska została przyłączona do Krakowa. Szkoła na Woli stała się szkołą nr 51 w Krakowie. W 1942 roku, po zlikwidowaniu przez Niemców kilku placówek oświatowych, została przemianowana na siedmioklasową szkołę nr 46. Od maja 1944 roku nauka odbywała się na dwie zmiany w dwu salach: w budynku szkolnym oraz w kamienicy Emila Kęska. Po zajęciu obu pomieszczeń przez wycofujące się ze wschodu wojska niemieckie lekcje przeniesiono do pozbawionej drzwi i podłogi szopy szkolnej. Od roku szkolnego 1944/45 powrócono do budynku szkoły. 27 kwietnia 1945 roku wszyscy uczniowie wzięli udział w manifestacyjnym pogrzebie zamordowanych przez Niemców podczas pacyfikacji (28 lipca 1943r.) mieszkańców Woli Justowskiej.
 
9 maja 1945 roku nastąpiło przejęcie przez szkołę, należącego w czasie wojny do rodziny Bisanzów  dwupiętrowego budynku (wraz z ogrodem) o łącznej powierzchni 1 ha, 46 a, 49 m2 (to nasza dzisiejsza siedziba). Ponieważ nowy budynek nie był przystosowany do celów szkolnych, rok szkolny 1945/4 rozpoczęto w  starych pomieszczeniach. Przez następne lata borykano się z trudnościami lokalowymi - lekcje odbywały się w starym budynku, w wynajętych pomieszczeniach oraz na parterze nowej siedziby, poświęconej 15 września 1946 roku przez księdza katechetę Mierzejko. 24 kwietnia 1949 roku nastąpiło uroczyste otwarcie przebudowanego budynku szkolnego. W tym samym roku szkolnym (1949/50) w dokumentach szkolnych pojawił się aktualny numer - 72.
 
Jest rok 2017, Szkoła na Woli kończy 146 lat. Szkoda, że nie ma z nami Macieja Waligóry... A może jest?
 
Autorzy: Maria Stachurska, Monika Wacławik